TBC in Nederland

Tuberculose bestrijding, medicijnen of leefomstandigheden?

Een van de meest bedreigende ziekten in de eerste helft van de vorige eeuw was tuberculose. Het aantal doden per jaar was in 1900 rond de 200 per jaar. Iedereen werd ermee geconfronteerd, maar vooral de armere bevolking. Ontstaan door een bacterie in een tijd waarin geen medicatie bestond.
Een van de meest effectieve medicijnen uit het begin was isoniazide. Een chemische structuur die al rond 1912 bekend was. Echter de werking op de bacterie was toen niet bekend en de stof werd niet gebruikt om TBC te bestrijden. Na de Tweede Wereldoorlog waren er grote overschotten van hydrazine, een raketvloeistof die door de Duitsers was gemaakt vanwege een tekort aan ethanol en vloeibare zuurstof.
In een tijd waarin farmaceutische bedrijven in opkomst waren (na de ontdekking van penicilline en prednison), werden die voorraden door hen opgekocht. Zij maakten daar uiteindelijk isoniazide en iproniazide van. Beide middelen bleken effectief in het bestrijden van een tuberculose infectie. Iproniazid bleek ook effectief als antidepressivum (was een monoamine oxidase remmer), maar werd later vanwege forse leverafwijkingen die het veroorzaakte van de markt gehaald.
De eerste inzet van isoniazide bij de bestrijding van tuberculose was in 1952. In de figuur is prachtig te zien dat op dat moment TBC al voor het grootste deel bestreden was. In 1952 waren er nog slechts 12 doden per jaar. Verder is fraai te zien dat in de periode waarin de armoede toenam, de toegankelijkheid van goede voeding afnam en andere leefomstandigheden verslechterden het aantal doden ten gevolge van TBC weer toenam. Dat was in de Eerste en Tweede Wereldoorlog.
Maar veel belangrijker is dat voor 1952 TBC effectief werd bestreden door het simpelweg verbeteren van alleen onze leefomstandigheden. Daar is geen medicijn aan te pas gekomen. Het verbeteren van onze leefomstandigheden is en blijft de sleutel naar een optimale gezondheid. Overduidelijk is dat we vandaag de dag een dergelijk effect nooit kunnen aantonen. Dat heeft te maken met de manier van onderzoek doen. Daarbij worden twee groepen bestudeerd, een met en een zonder middel, maar in dit geval welk middel? En na een paar jaar wordt gekeken naar het effect. Zouden we dat bij de TBC figuur doen, dan is er in 2-4 jaar nauwelijks verschil, sterker nog een economisch malaise als vandaag de dag kan zelfs tot stijging van ziekte leiden door de toegenomen armoede. Maar kijken we 50 jaar later terug dan zien we een enorm effect. Dat komt niet door het genezende effect van verbeterde leefomstandigheden, maar door het preventieve effect daarvan. En dat zie je pas tientallen jaren later terug.
Het is dan ook niet de vraag of we de leefomstandigheden moeten verbeteren. Verbetering van leefomstandigheden leidt tot betere gezondheid, dat is voldoende aangetoond. Het is dan ook zaak daar heel hard op in te zetten, op alle niveaus zonder beperkingen. En dan kijken we over 50 jaar terug bij de kinderen van onze kinderen.

Leave a Reply